DUYGU MU ÖNCE GELİR YOKSA DÜŞÜNCE Mİ?

Şimdi size şu soruyu sormak istiyorum acaba sizce düşünceler mi önce oluşur yoksa duygular mı?

Genellikle şöyle hiyerarşik bir yapı vardır, önce düşünceler sonra duygular, sonra da davranışlar oluşur. Hatta bu bir söz haline de gelmiştir. Düşünceler duygulara, duygular davranışlara, davranışlar alışkanlıklara, alışkanlıklar kişiliklere kişilikler de yazgıya dönüşür diye. Gandi’ye ithaf ederler bu sözü. Evet normal şartlar altında hiyerarşik yapıyı göz önüne aldığımızda önce düşünceler sonra duygular daha sonra da davranışlar ortaya çıkar.

Fakat ne yazık ki hayatta işler her zaman kağıt üzerinde belirlendiği şekilde gerçekleşmiyor. Bazı durumlarda duygular düşüncelerimizden bağımsız olarak, tamamen içinde bulunduğumuz koşulların içsel ve çevresel faktörlerin etkisiyle düşünceden bağımsız hatta kişinin düşüncelerine aykırı bir şekilde oluşabiliyor,   gerçekleşebiliyor .

Hatta ve hatta son dönemde yapılan araştırmalar; özellikle de manyetik rezonans (beyin görüntüleme) konusundaki teknolojik gelişmelere bağlı olarak beynin içinde neler olup bittiğini daha iyi görme, anlama imkanına sahip olduk.

Son dönemdeki araştırmalar sanılanın aksine duyguların daha önce oluştuğunu ortaya koyuyor. Yani hiyerarşik yapı hiç de öyle, önce düşünceler oluşur sonrada duygular oluşur şeklinde değilmiş.

Bu konuda Berlin Üniversitesi’nde yapılmış ilginç bir araştırma var. Bir denek manyetik rezonansa sokuluyor ve bu esnada kendisine bazı sorular soruluyor. Günlük yaşamıyla ilgili, tercihleriyle ilgili ve bu sorulara cevaplar vermesi isteniyor. Bu esnada da cevap verme süreci, yani tercih yapma sürecinde de beyni gözlemleniyor. Normal şartlar altında karar alma sürecinde beynin kabuk olarak tanımladığımız korteks bölgesi daha etkindir. Özellikle de beynin ön üst kısmında bulunan prefrontal korteksin önemli olduğunu biliyoruz .

Dolayısıyla normal şartlarda bu insanın tercihlerini yaparken öncelikle beynin ön üst kısmının prefrontal korteksin aktif olmasını bekliyoruz. Fakat araştırma sonuçları hiç te o şekilde gelmiyor. Görüntüleme esnasında beynin önce beynin alt bölgesinde ilkel beyni ya da hayvan beyni olarak da adlandırdığımız nöral kapasite bakımından üst beyne kıyasla daha zayıf olan alt beynin öncelikle aktif olduğunu, alt beyindeki o aktiviteden ortalama 6 saniye sonra ise üst beynin aktif olduğunu gözlemledi araştırmacılar.

Şimdi alt beyinde ne oluyor ?

Alt beyin duyguların oluşumunda daha etkili bir yapı. Duyguların oluşumunda rol oynayan üçlü bir mekanizma var. Limbik sistem diyoruz; amigdala, talamus, ve hipokampüsten oluşmuştur. Duyguların oluşumunda bu yapı çok önemli bir rol oynar ve bu da alt beyindedir, sap korteks olarak tanımladığımız yani beynin ilkel bölümündedir. Nöronlar olarak daha zengin kısmı ise üst kısımdadır ki bu korteks diğer hayvanlarda yoktur. Bazı memelilerde, özellikle maymunlarda çok ince bir tabaka halindedir. En kalın kortekse sahip olan canlı insandır ve onu hayvanlardan ayıran, ona o zihinsel, bilinçsel kapasiteyi diğer bir deyişle aklı sağlayan yapı bu mekanizmadır. Ve kararların alınması, tercihlerin yapılması sürecinde, düşüncelerin oluşmasındaki etkin olan yapı burasıdır. Korteks de diyoruz buraya üst benlik de diyoruz bilinçli zihin de denir.. Fakat görüntü (MRI’dan alınan görüntü) zannedilenin aksine düşüncelerden önce duyguların oluştuğunu söylüyor.

Önce duygu oluşuyor sonra düşünce oluşuyor.