DUYGU ALIŞ VERİŞİ

Ayna nöronları devreye sokan nedir?

Duyguların aktarımını sağlayan bu merkezin devreye girmesini sağlayan GÜVEN duygusudur. O insana hissettiğimiz SEVGİ ve SAYGI’dır. Kişiler arasındaki ilişkilerde sağlıklı bir iletişim kurma açısından güvenin, saygının ve sevginin her daim tesis etmek son derece önemlidir. Eğer buna bir zarar gelirse o insanla olan ilişkimizin yalınlaşması, yüzeyselleşmesi de kaçınılmaz hale geliyor. Ki bu durumu biz karı-koca, ebeveyn-evlat arasındaki ilişkilerde de görebiliyoruz. Bunun sebebi ayna nöronların kendisini kapatmış olmasıdır.

Peki ayna nöronları niçin kendisini kapatır? Kişiler arası ilişkilerde muhatabına karşı olumsuz duygular birikmiş ise bu duygular ayna nöronların aktif olmasıyla birlikte karşı karafa aktarılmaya başlıyor. Karşı taraf bunu hissediyor ve hemen kendini kapatıyor. Kişiler arası ilişkilerin daha sağlıklı yürümesi için karşımızdaki insana karşı kalbimizi ferah tutabilmemiz, içimizi daha pozitif duygularla dolu tutmamız çok önemlidir. Fakat ne yazık ki hayatın o akışı içerisinde özellikle de dip dibe yaşantılara bağlı olarak olumsuz duygu birikmeleri söz konusu olabiliyor. Bunların da zaman içerisinde birikerek tortu oluşmasına, bardağın dolup da karşımızda ki insanla ilişkimizin kesilmesine mahal vermemek gerekiyor.

İki insan birbiriyle karşılaştıklarında içten, sağlıklı, iletişime geçmeleri için ayna nöronlarını aktif hale getirmeleri gerekiyor. Özellikle bizim toplumumuzda insanlar birbirleriyle karşılaştıklarında birbirlerini tanımaya yönelik soru sorarlar: “Nerelisin? Nerde okudun? Şurada bulundun mu? Falancayı tanıyor musun?” vb.

Bütün bunların yapılmasının sebebi karşımızdaki insanda bir güven duygusu oluşturarak ayna nöronlarını aktif hale getirmektir. Böyle olduğu zaman duygusal veri alış-verişi başlar. İki insan sohbet ediyordur fakat bu sohbet bilgi paylaşımının ötesinde duygu paylaşımına da yol açıyordur.

Onun için iyi konuşmacılar salona konuşma yapacakları zaman salondaki kişilerin ayna nöronlarını açığa çıkarmaya çalışır. Duygu nöronları hangi durumda ortaya çıkıyor? Güven duyduğumuzda. Bunun yanında karşımızdaki insanı güldürebilirsek ya da karşımızdaki insanın pozitif duygular hissetmesini sağlayabilirsek o zaman da ayna nöronlar devreye giriyor.

Bununla beraber yapılan araştırmalar karşımızdaki insanın ses tonuyla kendi ses tonumuzu eşleştirmenin, beden duruşumuzla karşımızdaki insanın beden duruşunu benzeştirmemizin, nefes alışverişimizle onun nefes alışverişini eşgüdümlü hale getirmemiz, aynı yöne bakmamızın ayna nöronlarımızın devreye girmesini, kişinin bize kendisini açmasını ve etkili iletişim kurmamızı sağlar.

Mesela düşünün, 3-4 yaşındaki çocuğunuz yanınıza geldi ve sizinle bir şey konuşmak istiyor. Siz de ayaktasınız o esnada. Tabiri caiz ise tepeden bakıyorsunuz. Şimdi konuşma esnasında yere çömelmeniz ve onun hizasına gelmeniz, onun ayna nöronlarının tamamıyla açılmasını sağlayacaktır. Ki çocukların anne ve babaları söz konusu olduğunda ayna nöronları tamamen açıktır. Fakat zaman içerisinde güveni sarsacak sürtüşmeler, kavgalar söz konusu olmuş ise buna bağlı olarak çocuk ayna nöronlarını kapatabiliyor. O andan itibaren duygu veri alışverişi ortadan kalkabiliyor. Çoğu anne baba bu şikâyeti dile getiriyorlar. Çocuğumla iletişim kuramıyorum, beni bir türlü anlamıyor. Aynı şekilde çocuk da ebeveyni için aynı şeyleri söylüyor. Hayatlarının 10-15 yılı beraber geçmiş, katılıp karılmış, hemdem olmuş insanların birbirleriyle iletişimin bu denli kopmuş olmasının sebebi ayna nöronlarının kapanmış olmasıdır. Neden?

Çünkü zamanla anne-babanın iç dünyasında öfke ya da korku duygusu birikebiliyor. Bunlar çok önemlidir. Bunlar en tahrip edici, en temel duygulardır. Kişiliğimizin derinliğine sinmiş oradan bütün kılcallarımıza ilerlemiş ve bizi ele geçirmiş duygulardır, KORKU DUYGUSU ve ÖFKE DUYGUSU.

Özellikle de korku duygusu. “Benim sözümü dinlemeyecek, başına bir şey gelecek, yoldan çıkacak, asi olacak, saygısız olacak, bana olan sevgisini kaybedecek, sigara-alkol kullanacak...” gibi korkular. İnsanın evladı için endişe hissetmesi doğal. Bizler endişe halinden çıkmış, korku haline gelmiş duygulardan bahsediyoruz. Eğer içimizde bu tür bir korku varsa o çocukla ebeveyni arasındaki güven ilişkisini zedeliyor. Çünkü çocuğa o duyguyu yansıtıyoruz ve bu yansıma neticesinde o çocuğun ayna nöronları zaman içerisinde kendisini kapatmaya başlıyor. Bu aşamadan sonra çocukla-ebeveyn arasında çok ciddi sıkıntılar oluşmaya başlıyor.

O açıdan günlük hayat içerisinde çok sık ilişki kurduğumuz insanlar arasında kontrolsüz, pervasızca ilişkilerimizi sürdürmek yerine, zaman zaman ilişkilerimizin verimliliğini, ne derece sağlıklı olduğunu kontrol etmemiz gerekiyor.

Elbette ki zaman zaman sürtüşmeler, kırgınlıklar olabilecektir. Ama tüm bunlara rağmen ilişkimizi sağlıklı yürütebilmek mümkündür. Ayna nöronların her an devreden çıkacağını göz önüne alarak ona göre ilişkilerimizi yürütmeliyiz.

İmamı Azam’ın bu konuda şu sözünü hatırladım “Bizler münazara ederken sanki muhatabımızın başı üzerinde bir serçe varmış da azıcık sesimizi yükseltsek pırr diye kaçıverecekmişcesine dikkatli münazara ederdik.” diyor. Esasında o bilimsel gerçeği ne güzel anlatan bir misal. Gerçekten de başımızın ön üst bölgesinde bulunuyor bu ayna nöronlar aynı bir serçe gibi. Hiç mi eleştirmeyeceğiz? Yani çocuğumuzla, eşimizle konuşurken o kadar mı dikkatli olacağız? Tabi ki o kadar dikkatli olmaya gerek yok belki ama sonuçta o ayna nöronların kişinin bilincinden bağımsız devreden çıkabileceğini göz ardı etmeyeceğiz.

Eleştirilerimizi kişiliğe yönelik yapmayacağız. Eylemlere, söylemlere ve davranışlara yapacağız. “Sen şöylesin. Sen böylesin.” yerine; “Bu davranışların beni üzdü, bu davranış beni kırdı, bu davranışlarını doğru bulmuyorum, şu söylemin bende ya da karşındaki insanda şöyle bir etkiye yol açtı.” diyerek, eleştiriyi kişiliğe değil kişiliğin ürünü olan eyleme ya da söyleme yapıyoruz. Bu şekilde yaptığımıza kolay kolay ayna nöronlar devreden çıkmaz.

Fakat bilinçaltımız, savunma mekanizmalarımız kişiliğe yönelik saldırılar konusunda çok duyarlıdır. Eğer kişiliğimize yönelik bir saldırı söz konusu olduğunda hemen bir savunma mekanizması olarak ayna nöronlar kendini kapatır. Karşımızdaki insanla duygu alış-verişimiz sona erer. Artık o kişi bizi anlayamaz. Bizde onu anlayamayız. Empati ortadan kalkmıştır.